Odkryj średniowieczny Kraków – historia i świat legend

Średniowieczny Kraków najłatwiej zobaczyć w pięciu miejscach: na Rynku Głównym wytyczonym w 1257 roku, pod jego płytą w Rynku Podziemnym, w Wieży Ratuszowej, na odcinku murów z Bramą Floriańską i Barbakanem oraz na Wawelu. Łączy je Droga Królewska, którą przejdziesz spacerem od placu Matejki aż pod zamek.

Po drodze warto rozróżniać trzy rzeczy: historyczne świadectwo, legendę i współczesną grę, która korzysta z dawnych motywów. Każda z nich może zaciekawić miastem, ale odpowiada na inne pytania.

W skrócie, zanim ruszysz:

• 5 czerwca 1257 roku książę Bolesław Wstydliwy wystawił dokument lokacyjny Krakowa na prawie magdeburskim.
• Zanim wytyczono Rynek, w tym miejscu był cmentarz, a potem osada rzemieślników zniszczona podczas najazdu mongolskiego w 1241 roku.
• Pierwsze informacje o krakowskim ratuszu pochodzą z 1316 roku. Z całego budynku została tylko wieża.
• W 1320 roku Władysław Łokietek koronował się w katedrze na Wawelu. To pierwsza odnotowana w źródłach koronacja polskiego władcy na wawelskim wzgórzu.
• Barbakan powstał w 1499 roku, a Brama Floriańska jest jedyną z ośmiu dawnych bram miejskich, która przetrwała do dziś.

Rok 1257. Jak powstało miasto, po którym dziś chodzisz

Dokument lokacyjny z 5 czerwca 1257 roku przechowuje dziś Archiwum Narodowe w Krakowie. Wystawił go książę krakowski i sandomierski Bolesław Wstydliwy. Kraków został lokowany na prawie magdeburskim na wzór Wrocławia i stał się gminą samorządową. Na jej czele stał dziedziczny wójt z ławą wybieraną spośród mieszczan.

Najważniejszy dla spacerowicza jest skutek urbanistyczny. Według archiwum wytyczono wtedy plan zabudowy, który istnieje do dziś: ogromny rynek pośrodku i odchodzące od niego szerokie ulice. Wystarczy stanąć w narożniku Rynku i spojrzeć wzdłuż ulicy Floriańskiej albo Grodzkiej, żeby zobaczyć ten średniowieczny porządek. Budynki wokół zmieniały się przez stulecia, ale siatka ulic została.

Pod płytą Rynku i w Wieży Ratuszowej

Rynek Podziemny to oddział Muzeum Krakowa pod płytą Rynku. Według muzeum wystawa opowiada o średniowiecznym Krakowie od X do XV wieku. Zaczyna się od czasów sprzed lokacji: cmentarza, osady rzemieślników i najazdu mongolskiego z 1241 roku. Potem pokazuje Rynek jako miejsce handlu, relikty średniowiecznej zabudowy i fundamenty Sukiennic.

Wśród zabytków muzeum wymienia srebrny denar Władysława Łokietka z wizerunkiem św. Stanisława, jedwabną sakiewkę z XIV wieku i ważący prawie 700 kg bochen ołowiu. Takie przedmioty najlepiej pokazują, że Kraków był miastem kupców.

Wieża Ratuszowa to ostatnia część ratusza, o którym pierwsze informacje pochodzą z 1316 roku. Na parterze był dawny skarbiec miejski. Zachowało się tam 20 znaków kamieniarskich, czyli gmerków, zostawionych przez średniowiecznych budowniczych. Na punkt widokowy prowadzi 110 schodów o nierównej wysokości. Muzeum łączy te miejsca z murami i Barbakanem w trasę Kraków Średniowieczny. Zasady biletów i dostępność poszczególnych oddziałów sprawdzisz na tej stronie.

Mury, Brama Floriańska i Barbakan

Muzeum Krakowa podaje, że początki miejskich obwarowań sięgają XIII wieku. O ich znaczeniu świadczy herb miasta: jest w nim fragment murów z otwartą bramą pośrodku. Z dawnego pierścienia został dziś krótki odcinek przy ul. Pijarskiej. Resztę zastąpiły Planty, które według serwisu miejskiego powstały w miejscu murów, fosy i wałów ziemnych.

W oddziale Mury Obronne można wejść do Baszty Pasamoników i przejść gankiem straży, który łączy ją z Bramą Floriańską i Basztą Stolarską. Wieża Bramy Floriańskiej ma 34,5 m wysokości. Była to najważniejsza z miejskich bram, a przez nią wjeżdżali do Krakowa najznamienitsi goście.

Barbakan jest młodszy. Powstał w 1499 roku, gdy po nieudanej wyprawie bukowińskiej Jana Olbrachta z 1497 roku miastu groził najazd Wołochów, Turków i Tatarów. Ma 130 strzelnic na czterech kondygnacjach, a jego mury mają od 3 do 3,65 m grubości. Fosa wokół miała około 26 m szerokości i 6 m głębokości. Przed wizytą zajrzyj do komunikatów na stronie oddziału. Muzeum informuje tam o remontach i zmianach godzin otwarcia.

Droga Królewska, czyli trasa uroczystych wjazdów

Według serwisu miejskiego Droga Królewska to szlak wjazdów koronacyjnych, pogrzebowych pochodów i procesji. Zaczyna się na placu Matejki i prowadzi przez Bramę Floriańską, ulicę Floriańską, Rynek Główny oraz ulice Grodzką i Kanoniczą do Zamku Królewskiego na Wawelu. Oficjalny serwis turystyczny krakow.travel szacuje, że sam spacer bez wchodzenia do obiektów zajmuje około godziny.

Ta trasa dobrze uczy ostrożności. Nie wszystko, co stoi przy niej, pochodzi ze średniowiecza. Kościół św. Andrzeja przy Grodzkiej ma romańską bryłę, ale sąsiedni kościół Świętych Piotra i Pawła jest barokowy. Zamek na Wawelu, który widzisz dziś, to renesansowa przebudowa. Zamiast zgadywać po wyglądzie, zajrzyj do opisu zabytku albo tablicy przy wejściu.

Wawel był ośrodkiem władzy przed lokacją miasta

Wzgórze wawelskie jest starsze od miasta lokacyjnego. Według Zamku Królewskiego na Wawelu w IX wieku był tu główny gród Wiślan. Po utworzeniu biskupstwa krakowskiego w 1000 roku powstała kamienna katedra. W 1138 roku Bolesław Krzywousty wyznaczył Kraków na siedzibę księcia seniora.

W 1320 roku w katedrze koronował się Władysław Łokietek. Za jego panowania rozpoczęto budowę gotyckiej, trzeciej w tym miejscu katedry, a drewniano-ziemne umocnienia zastąpiono murowanymi. Grób Łokietka zapoczątkował krakowską nekropolię władców. Jego syn Kazimierz Wielki rozbudował gotycki zamek. W 1364 roku odbyły się tam zaślubiny wnuczki króla z cesarzem Karolem IV, połączone ze słynnym zjazdem monarchów.

Gotycka rezydencja przetrwała do pożaru w 1499 roku. Około 1504 roku zaczęła się przebudowa w stylu renesansowym. Średniowiecza na Wawelu szukaj więc przede wszystkim w katedrze i w reliktach dawnych budowli, a nie w arkadowym dziedzińcu.

Fakt, legenda i gra to trzy różne opowieści

Wawelska strona muzeum sama nazywa opowieści o smoku, Kraku i Wandzie wczesnośredniowiecznymi legendami. To dobry wzór. Legenda nie jest dowodem historycznym, ale pomaga zapytać, dlaczego dane miejsce stało się tłem opowieści.

Jeśli wolisz poznawać Drogę Królewską przez zadania, masz dwie formy. Legendy Krakowskie z EscapeCity to gra z Mistrzami Gry: drużyna dostaje iPada z rozszerzoną rzeczywistością i idzie trasą od placu Matejki pod Wawel. Pełna wersja trwa do 2,5 godziny, krótsza do 2 godzin. Operator zaznacza, że fabuła z Mistrzem Twardowskim jest fantastyczna, a fakty o dawnym Krakowie prawdziwe. Legendy Krakowskie w aplikacji to osobny produkt na własny telefon. Trasa ma 3,5 km, od Pomnika Grunwaldzkiego przez Rynek na Wawel, a grę można przerwać i dokończyć później.

Pod dachem średniowieczne motywy wykorzystuje pokój zagadek Ród Kraka w Gamescape. To fantastyczna opowieść o walce rodów o tron po śmierci Kraka, z 90 minutami na grę. Operator ostrzega, że w pokoju są ciasne przestrzenie i wąskie przejścia. Nie jest to rekonstrukcja życia w dawnym Krakowie, tylko autorski świat z zagadkami.

Co zostaje po takim dniu

Dobrą kolejnością jest chronologia. Zacznij od Rynku Podziemnego, gdzie zobaczysz czasy sprzed 1257 roku. Potem wejdź na Wieżę Ratuszową, przejdź pod Barbakan i wróć Drogą Królewską na Wawel. Tak zobaczysz miasto kupców, obronę i władzę w kolejności, w jakiej się rozwijały.

Na koniec spróbuj nazwać po jednym odkryciu z każdej kategorii: fakt potwierdzony w muzeum, motyw poznanej legendy i element wymyślony na potrzeby gry. To proste ćwiczenie pomaga cieszyć się opowieścią bez mieszania jej z historią. Kraków nie traci przez to tajemniczości. Zyskuje kolejne warstwy do odkrycia.