Jak trenować mózg łamigłówkami? Nawyki, które naprawdę ćwiczysz

Jeśli trenujesz mózg łamigłówkami, najpewniej staniesz się lepszy w tych właśnie łamigłówkach i w zadaniach do nich podobnych. Duży przegląd badań nad programami „treningu mózgu” z 2016 roku znalazł mocne dowody na poprawę w ćwiczonych zadaniach, słabsze w zadaniach pokrewnych i niewiele dowodów na przenoszenie efektów na odległe umiejętności czy codzienne życie. Dlatego zamiast szukać jednego ćwiczenia na wszystko, lepiej rozwiązywać różne typy zagadek, zwracać uwagę na sposób dochodzenia do odpowiedzi i sprawdzać swoje pomysły z innymi osobami.

Ten tekst dotyczy łamigłówek i zagadek. Jeśli martwisz się pamięcią lub koncentracją z powodów zdrowotnych, porozmawiaj z lekarzem. Rozwiązywanie sudoku nie zastąpi diagnozy.

Ćwicz różne sposoby dochodzenia do odpowiedzi

Sudoku uczy pracy z określonym zestawem ograniczeń. Krzyżówka wymaga innego rodzaju skojarzeń, a kostka Rubika jeszcze innego podejścia do kolejnych ruchów. Rozwiązuj to, co Cię ciekawi, ale nie traktuj wprawy w jednej grze jako gwarancji łatwego poradzenia sobie z każdą inną zagadką.

Zamiast sprawdzać wyłącznie wynik, zatrzymaj się przy sposobie myślenia. Co pozwoliło odrzucić błędną odpowiedź? Czy wykorzystałeś wszystkie informacje? W którym momencie dopisałeś założenie, którego nie było w poleceniu?

Małe ćwiczenie z niepełnej informacji

Spróbuj prostego przykładu: szukana liczba jest większa od czterech, mniejsza od dziewięciu i parzysta. Czy można wskazać jedną odpowiedź? Nie. Pasują sześć i osiem. Potrzebna jest dodatkowa wskazówka.

To autorska miniłamigłówka do tego tekstu. Pokazuje nawyk przydatny podczas rozwiązywania zadań: odróżnianie możliwej odpowiedzi od jedynej odpowiedzi. W pokoju zagadek podobny błąd może polegać na uznaniu pierwszego skojarzenia za pewny kod.

Jeśli grasz z kimś, poproś tę osobę o sprawdzenie Twojego rozumowania. Nie chodzi o złapanie Cię na pomyłce. Druga perspektywa może ujawnić założenie, którego sam nie zauważasz.

Pomysłowość potrzebuje również sprawdzania

Czytanie, rysowanie i gry oparte na pytaniach mogą dawać przyjemność i okazję do szukania skojarzeń. W samej zagadce każde skojarzenie trzeba jednak skonfrontować z jej zasadami. Najbardziej oryginalna teoria nie zawsze jest rozwiązaniem.

Dobrym zwyczajem jest krótkie nazwanie pomysłu i jego sprawdzenie. Jeżeli nie działa, wróć do wskazówek. Wielokrotne powtarzanie tej samej próby nie dodaje jej wiarygodności.

Gdzie w Krakowie poćwiczyć głowę

Nawyki z tego tekstu najłatwiej ćwiczyć w różnych sytuacjach: przy stole, w terenie i przy zjawiskach, których wynik trudno przewidzieć. W Krakowie można to zrobić tak:

• Planszówki z biblioteki. Biblioteka Kraków wypożycza gry planszowe w dziesięciu filiach, na 31 dni, z możliwością rezerwacji przez katalog internetowy. Z jednej filii można wziąć jedną grę naraz. Biblioteka organizuje też spotkania z grami na miejscu, opisane w wydarzeniach jako rozGRYwki. To prosty sposób, żeby wypróbować nowy typ łamigłówki, zanim kupisz własny egzemplarz.
• Ogród Doświadczeń im. Stanisława Lema. W parku Lotników Polskich przy al. Pokoju 68 stoi około 110 urządzeń pokazujących zjawiska z mechaniki, optyki, hydrostatyki, magnetyzmu i akustyki. Według Kraków Travel ogród działa w sezonie letnim, od kwietnia do października. Jest oddziałem Muzeum Inżynierii i Techniki. To dobre miejsce na nawyk sprawdzania pomysłów: najpierw przewidź, co się stanie, potem sprawdź i nazwij, gdzie Twoje założenie było błędne. Aktualny sezon sprawdź na stronie muzeum.
• Gra miejska. Legendy Krakowskie to gra w aplikacji z zagadkami logicznymi i fabularnymi, które odblokowują się w kolejnych punktach w centrum miasta. Nie ma limitu czasu, więc możesz zatrzymać się przy zadaniu i spokojnie sprawdzić rozumowanie, zamiast zgadywać pod presją.
• Pokój zagadek. Jeśli chcesz przećwiczyć wymianę informacji w drużynie, wybierz pokój zagadek Gamescape, którego temat Cię interesuje. Tu ćwiczysz przede wszystkim mówienie na głos, co widzisz, i dzielenie się wskazówkami.

Każde z tych miejsc ćwiczy trochę co innego. Nie ma potrzeby wybierać jednego „najlepszego” treningu.

Czego nie obiecuje rozwiązywanie łamigłówek?

Wprawa w ćwiczonym zadaniu nie jest tym samym co ogólna poprawa inteligencji, pamięci czy zdrowia. Metaanaliza z 2021 roku, obejmująca 43 badania komercyjnych programów treningowych u starszych dorosłych, znalazła niewielkie efekty w zadaniach bliskich ćwiczonym. Autorzy uznali, że takie programy mogą służyć rozrywce, ale brakuje dowodów, że poprawiają pamięć, ogólne funkcjonowanie poznawcze albo codzienne funkcjonowanie. Tych wyników nie można też automatycznie przenosić na wizytę w pokoju zagadek.

Nie musisz szukać uzasadnienia medycznego dla przyjemnej rozrywki. Możesz robić przerwy, wybrać dogodną porę i grać bez presji wyniku. Jeśli czujesz znużenie, kolejna seria zadań nie jest obowiązkiem.

Po każdej grze jedno pytanie

Po łamigłówce, planszówce albo grze w drużynie porozmawiajcie o jednym nawyku, który pomógł, i jednym, który warto zmienić. Na przykład: „Za szybko uznaliśmy pierwszą liczbę za kod” albo „Pomogło, że ktoś czytał wskazówki na głos”. To konkretniejszy plan na kolejną grę niż obietnica stania się mistrzem wszystkiego.